Halı ve Kilim

Geleneksel Türk Sanatı

Türk halıları tüm dünyada meşhurdur. Tasarımları oldukça karışık ve genelde her halının farklıdır ki bu da Türk halılarını oldukça değerli kılan özelliklerden biridir. Üretimleri ise Türk halılarına ayrı bir değer katan özelliklerden bir diğeridir çünkü orijinal bir halı üretimi bu işe yıllarını vermiş kişilerce bile güçlükle yapılmaktadır.

Daha sade üretime ve tasarıma sahip olan halılara kilim denmektedir. Bunların ebatları alışılagelmiş Türk halıları kadar büyük değildir ve genellikle dekorasyon yada paspas amaçlı kullanımları vardır. Tarihe bir göz attığımızda, geleneksel ve evcimen bir sanat olarak kilimlerin ev hanımları tarafından dokunduğuna şahit olmaktayız. O dönemlerde bu sanat eserlerinin ticareti ile ilgili bir düşünce heniz belirmemişti. 11. yüzyılda Selçuklular, girift ve resmedilmeye yakışır dokumaları çadırlarının iç dekorasyonunda kullanmışlardır. Genelde koyun yünü ve zaman zaman keçi yünü yada pamuk kullanmışlardır. Türkiye'nin doğusunda, Hakkari ve Malatya yakınlarında, bir nevi kem gözlerden korunma amaçlı olarak dokuma ipliklerinde altın ve gümüş kullanılmıştır. Kilimler sadece zeminde kullanım amaçlı değildir. Bazen paravan niyetiyle evlerde ve çadırlarda, bazen de duvarlarda dekorasyon amaçlı olarak kullanılmaktadır. Aksesuar olarak kullanılan kilimler çanta şeklinde dokunmaktadır ki aynı zamanda bu çantalarda erzak yada kıyafetler de saklanabilmektedir.

Normalde koyun yününden, pamuktan ve ipekten dokunan tüm halılar ağaç kabukları, bitki ve mineraller, kökler, taneli yumuşak meyveler tarafından doğal yollar ile boyanmaktadır. Tüm bu doğal ürünler ile boyanma işlevi için çok uzun zaman gerektirmektedir. 19. yüzyılın başlarından itibaren kimyasal maddeler, çoğunlukla bir çeşit mürekkep kullanılmaya başlanmıştır dokumaların boyanması için. Halı yada kilim satın alırken size pembe yada turuncu renklerde gerçekten çok eski ürüne sahip olduklarını söyleyen olursa dikatli olun çünkü bu renkleri verecek doğal bir madde yoktur ve bu nedenle ürün gerçekten çok eski olamaz. Bugünlerde kimyasal maddeler ile boyanan ürünler oldukça eski ve doğal görünüm vermektedirler dokumaya. Eğer yakından bakılacak olursa, doğal renkler daima faklı tonlarda gölgeler oluşturmaktadırlar ve bu da ürünün doğal yollardan boyandığını göstermektedir.

Geleneksel Türk halı yada kilimi satan mağazalarına üreticiler ile konuşmak için yeterli zaman ayırmak faydalı olacaktır. Gerçekten meraklı iseniz tasarımdaki figürlerin ve renklerin anlamını öğrenebilirsiniz çayınızı yudumlarken. Bu arada satıcı yada üreticinin bu konuda ne kadar bilgi sahibi olduğunu anlayabilirsiniz. Satıcı size yalnız halı yada kilim satacağı hissine kapılmamalı aynı zamanda sizin geleneksel Türk halıları hakkında bilgi sahibi olmak istediğinizi de anlamalıdır. Bu her iki tarafın da yapacağı iyi bir alışverişin ilk adımıdır.

Çünkü gerçekten eski ve değerli halı yada kilimler çok nadir bulunmaktadır. Bazı satıcı ve üreticiler yeni dokunmuş bir halının eski gibi görünmesinin farklı yollarını bulmuş durumdalar. Halıyı güneşte bırakmak bunun bir yoludur. Güneş ışınları dokumanın renklerindeki tonları yumuşatır ve pürüzsüzleştirir, dolayısı ile dokuma hoş bir renk kazanabilmektedir fakat eski çağlara ait değildir.

Bazen de halının arkasından renklere bakmak size yardımcı olabilir, eğer renkler hala canlı ise o dokuma eski çağlara ait değildir. Bazen de kimyasal beyazlatıcı kullanılmaktadır renk değişimini sağlamak amacı ile fakat bu kimyasal madde doğal yündeki kaliteyi etkilemektedir. Bu nedenle eğer satın almak istediğiniz dokumada beyazlatıcı kokusu hissederseniz almayınız. Küçük ebatlardaki halıları satmak daha kolay olduğundan, büyük halılar parçalara ayırılmakta ve bu şekilde satılmaktadır bazı satıcılar tarafından. ve bu küçük parçaların nadir ürünler olduğu bile söylenmektedir. Bu durumda da yine halıyı yakından incelemeniz en faydalısı olacaktır. Kenarlarına dikkat ederseniz ve halının tam bir bütün oluşturmadığını görürseniz bir sorun vardır. Bazen halıdaki hataların kurşun kalem yada boyama kalemi ile gizlenmesi sağlanabilir. Bir şüpheniz varsa beyaz bir bez ile hatalı bulduğunuz yeri hafifçe ovalayın. Bazen satıcılar sigara yanığı yada başka yollar ile halıyı az da olsa kirletmeye çalışırlar ki eski olduğuna inandırabilsinler müşterilerini.

Dokumadaki düğümlerin küçüklüğü, ne kadar fazla kullanıldığı, aynı zamanda halının kalınlığı bize o ürünün oldukça değerli olacağını göstermektedir çünkü iyi bir kaliteye sahiptir.